Legal İş Hukuku Dergisi, Yıl 2024 Sayı 82 (TEMMUZ)

Anayasa Mahkemesi’nin Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Hesaplanma Yöntemine İlişkin İptal Kararı ve Sahte Sigortalılıkla Mücadeleye İlişkin Mülahazalar

Bünyamin ESENMurat ÖZDAMAR — 2024-08-29

Türk Sosyal Sigortalar Hukuku’na göre sigortalılara tanınan haklardan biri olan geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalı bireylerin hastalanması, iş kazasına uğraması, meslek hastalığına tutulması veya hamileliği sonucu hekim istirahat raporuna istinaden geçici olarak çalışamadığı dönemde yaşadığı gelir kaybını telafi eden sosyal sigorta mekanizmasıdır. Geçici iş göremezlik ödeneği, 01.10.2008 ile 20.04.2021 tarihleri arasındaki dönemde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 17’nci maddesi uyarınca iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık hali için aynı hesaplama yöntemi ile hesaplanırken 2021 yılında 7316 sayılı Kanunun 9’uncu maddesi ile hesaplama yöntemi değiştirilmiştir. Bu değişiklik sonrasında iş kazası-meslek hastalığı hallerinde ortaya çıkan iş göremezlik için verilecek ödenek ile hastalık-analık hallerinden ortaya çıkan iş göremezlik için verilecek ödenek farklılaştırılmış; keza, hastalık-analık hallerinden dolayı ortaya çıkan iş göremezlik ödeneğine, sigortalının son bir yıl içerisinde en az 180 gün prim ödeme gün sayısı yok ise bir üst sınır getirilmiştir. Söz konusu bu değişiklik Anayasa yargısına konu olmuş ve Anayasa Mahkemesi 2024/31 Karar sayılı güncel bir iptal kararı iptal edilmiş bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi iptal kararını “bireylerin sosyal güvenlik haklarına sınırlama getirdiği, kurallara uygun davranan ve analık veya hastalık riskine maruz kalan sigortalılara aşın külfet yüklendiği, bu nedenle orantılı olmadığı” gerekçelerine dayandırmıştır. Bu makalede geçici iş göremezlik ödeneğinin hesaplanma yöntemine ilişkin tarihsel gelişim, Anayasa Mahkemesi’nin kararı ve güncel durum ele alınmıştır.

Özel İstihdam Bürosu Aracılığı ile Kurulan (Meslek Edinilmiş) Geçici İş İlişkisinde Geçici İşçi Çalıştıran İşverenin Yükümlülükleri

Selin Çağla ONAT — 2024-08-29

Meslek edinilmiş geçici iş ilişkisinin kurulması ve gerek özel istihdam bürosu gerekse de geçici işçi çalıştıran işverenin sorumluluğuna ilişkin hükümler kanun ve yönetmeliklerle düzenlenmiş olmasına rağmen uygulamada tartışmaların olduğu bir alandır. Geçici işçi, özel istihdam bürosunun işçisidir ve geçici işçi çalıştıran işverene bir iş sözleşmesi ile bağlı değildir ancak iş görme yükümlülüğünü belirli bir süreliğine geçici işçi çalıştıran işverene karşı yerine getirdiği için geçici işveren ile aralarında iş ilişkisine benzer bir ilişki kurulmaktadır. Bunun sonucunda da kurulan geçici iş ilişkisine benzer ilişkide tarafların yükümlülükleri ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla söz konusu ilişkinin taraflarına ait yükümlülüklerin doğru şekilde anlaşılması ve yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu makale, özel istihdam büroları aracılığı ile kurulan geçici iş ilişkilerinde geçici işçi çalıştıran işverenin de yükümlülüklerini özel olarak incelemeyi amaçlamaktadır.

GEMİ ADAMLARININ YILLIK İZİN ÜCRETİNE HAK KAZANMASININ 854 SAYILI DENİZ İŞ KANUNU UYARINCA İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERME SEBEBİNE BAĞLI OLMASI -KARAR İNCELEMESİ-

Uğur Tülü — 2024-08-29

Çalışanların yıllık ücretli izin hakkına Anayasa m.50’de yer verilerek bu hak Anayasal güvence altına alınmıştır. Yıllık ücretli izin hakkının temel amacı işçilerin fiilen çalışmadan ve gelir kaygısı içinde olmadan dinlenmelerini sağlamaktır. Kullanmadığı yıllık izne ilişkin ücretinin isçiye ödenmesi bakımından 6098, 4857 ve 5953 sayılı Kanunlarda sözleşmenin sona erme nedenine bağlı bir şart bulunmaz. Ancak, Deniz İş Kanunu m.40/7 uyarınca gemi adamları, sözleşmelerinin bu Kanunun 14/1 maddesi uyarınca işverence haklı nedenle feshedilmesi durumunda hak edip kullanmadıkları yıllık izne ilişkin ücreti talep edemeyeceklerdir. Anayasa Mahkemesi, gemi adamlarının kullanmadıkları yıllık izinlerinin ücretlerini alabilmelerini sözleşmenin fesih sebebine bağlayan Deniz İş Kanunu’nun 40. Maddesinin 7.bendini Anayasaya aykırılık sebebiyle iptal etmiştir. Çalışmamızda, anayasal bir dinlenme hakkı olan yıllık izin hakkı kavramı, gemi adamlarının hak kazanma ve kullanma esasları bakımından incelenmiş, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararından sonra ortaya çıkan yasal boşluğun yeni düzenleme yapılana kadar nasıl giderilebileceği konusu değerlendirilmiştir.

SOSYAL SİGORTA PRİMİNİN SAYIŞTAY KARARLARINA YANSIMASI

ZEYCAN ÜNÜVAR ALTINAY — 2024-08-29

Bu çalışma kapsamında Sayıştay’ın hesap yargılamasına kamu zararı yönü ile yansıyan belirli sosyal sigorta primi uyuşmazlıkları ele alınmıştır.

Geriye dönük olarak on yıllık bir tarama kapsamında sosyal sigorta prim hesaplamalarından kaynaklanan kamu zararının doğup doğmadığına dair farklı Daireler tarafından verilen kararlar incelenmiştir. Genellikle kamu sektöründe hizmet alım sözleşmeleri kapsamında prim ödemelerinde yapılan hatalardan kaynaklanan kamu zararlarının hesap yargısına konu olduğu anlaşılmıştır. Kamu zararı doğuran başlıca uyuşmazlık kaynağı, prime esas kazancın hesaplanması noktasındadır.

İnceleme konusu olan kararların, sosyal sigorta priminin temel ilkeleri ile birlikte değerlendirilerek Sayıştay’ın prim konusuna bakış açısının incelenmesi ve hesap yargısında sosyal sigorta priminin arz ettiği önemin ortaya konulması amaçlanmıştır.

Sayıştay tarafından sosyal sigorta priminden kaynaklanan kamu zararı tespiti sonrasında çıkan uyuşmazlıklar özellikle Sayıştay’ın yargı yetkisi ve hukuk güvenliği kavramları ile beraber ayrıca değerlendirilmiştir.